Angst als goede raadgever
Zoals beschreven in een vorig artikel Veerkracht beschouwt de wetenschap veerkracht als een beschermende eigenschap die ervoor zorgt dat kinderen in staat zijn het hoofd te bieden aan bedreigende levensgebeurtenissen. Helaas kan de eigenschap veerkracht ook kwalijke gevolgen voor het kind hebben. Wanneer het kind de eigen gevoelens van angst en depressie, als reactie op een bedreiging van buitenaf, in zich zelf “parkeert” en ondanks deze gevoelens capabel is om succesvol te functioneren in de buitenwereld, dan begeeft het kind zich – zonder zich hiervan bewust te zijn – in de innerlijke gevarenzone van emotionele gezondheid.
Voor ons volwassenen, als ouder of hulpverlener van kinderen, is het belangrijk dat wij kinderen leren om te gaan met gevoelens van angst en depressie. Om kinderen goed te kunnen begeleiden, zullen we echter eerst inzicht moeten hebben in onze eigen wereld van emoties. Deze Centrum ABL Extra gaat dieper in op Angst.
Wij volwassenen kunnen ons afvragen hoe vaak wij zelf heenstappen over onze angst. Ik kan mij die ene keer herinneren toen ik negen misschien tien jaar oud was, maar zeker ook vele andere incidenten in de jaren erna, terwijl ik niet gekarakteriseerd kan worden als een angstig persoon en mijn leven ook niet laat regeren door angst. Of misschien toch wel?
Terugkijkend op mijn eigen leven moet ik concluderen dat angst altijd op de achtergrond aanwezig was. Sluimerend, maar wel degelijk aanwezig. Ook bij de mensen die ik tegenkom, privé of op het werk, zie of voel je dat angst aanwezig is. Zo herinner ik me die keer dat ik een grote conferentie bijwoonde, die werd georganiseerd door het bedrijf waar ik nog maar kort werkte. In de eerste weken waarin ik mij inwerkte, vertelden mensen mij bij voortduring over hun angst om hun baan te verliezen. Wat vreemd was, want er was helemaal geen sprake van ontslag van medewerkers. De uitingen van angst die ik vernam waren zo veelvuldig, dat ik tijdens de conferentie publiekelijk de vraag stelde: “Waarom speelt angst zo’n voorname rol in dit bedrijf?” De ruim honderd mensen die er waren, herkenden mijn vraag meteen, maar gaven ook aan dat ze zich nog nooit bewust waren geweest van die angst totdat ik de vraag stelde: “Ja, nu je dat zegt…..” was de algemene reactie op mijn vraag.
Angst lijkt ons dus te besluipen en krijgt het voor elkaar om ongemerkt door te spelen in alle gaten en kieren van ons leven. Angst neemt allerlei vormen en gedaanten aan, variërend van een lichte onzekerheid, die we gemakkelijk “weg kunnen parkeren” tot totale paniek, die ons functioneren compleet lam kan leggen. Angst kan duidelijk zichtbaar zijn in ons leven, in ons gedrag, in onze ogen. Angst kan ook onzichtbaar zijn voor ons en zich uiten in onze gedachten, gevoelens, emoties en gedrag zonder dat wij in de gaten hebben dat het de angst is die ons regeert. Angst kan zich dus anders voordoen, zich camoufleren en profileren als zijnde bijvoorbeeld woede of verdriet.
Angst kan worden veroorzaakt door iets in onze buitenwereld dat ons schrik aanjaagt. Zo herinner ik me een man in Amerika, geheel gekleed in militair veteranen tenue, die midden in de nacht rondsloop rond mijn kampeertent. Zelden ben ik zo bang geweest, ik lag als versteend in mijn slaapzak, overigens met het aardappelmesje stevig in mijn handen geklemd. Angst kan ook worden aangewakkerd door iets binnen onszelf, zoals ik ervoer op mijn negende in mijn dromen. Het is zelfs mogelijk dat je je zomaar ineens angstig voelt, zonder dat er een aanwijsbare reden voor is. Vreemd genoeg is het echter niet mogelijk om angst zelf op te roepen. Angst gaat en staat klaarblijkelijk waar angst wil zijn.
Volgens mij is het zorgelijk, dat we ons – net als de mensen op de conferentie – niet bewust zijn van onze angsten. Want wie kent niet het gezegde “Angst is een slechte raadgever?”.
Volgens de psychologische wetenschap¹ stellen mensen alles in het werk om spanningen in hun leven te verminderen en angst is de voornaamste oorzaak van spanning. In een poging om de controle te behouden over ons leven, kunnen wij op twee manieren reageren op die angst en spanning: op een actieve of een passieve manier. Actief houdt in dat wij vluchten of vechten. Passief dat we niets doen en alleen de angst ervaren. Veerkrachtige kinderen lijken te vechten en te vluchten: zij blijven volhardend en flexibel doorgaan met functioneren en prestaties in de buitenwereld, maar vluchten ook van hun eigen gevoelens van angst en depressie. Ikzelf maakte gebruik van de passieve copingstijl toen ik de man rondom mijn tent bespeurde en de mensen in de conferentie reageerden zeer waarschijnlijk ook passief.
De manier waarop wij omgaan met het dreigende verlies van ons gevoel van basisveiligheid is voor de meeste mensen onder ons ook iets waar wij ons niet van bewust zijn. Het is echter gemakkelijker om je reactie of copingstijl op angst te onderzoeken, dan je meteen te focussen op je angst zelf. Angst is immers zoals ik beschreef een glad fenomeen, dat te pas en te onpas ons leven binnensluipt zonder dat wij het weten en echt geen behoefte heeft aan pottenkijkers, die angst eens grondig willen bestuderen.
Als wij volwassenen in staat zijn om onze eigen angst te onderzoeken, bijvoorbeeld door ons eerst bewust te worden van onze copingstijl, dan zullen wij veel beter in staat zijn kinderen te helpen met hun eigen angsten. Mogelijk kan ons eigen onderzoek naar onze eigen angsten dan een goede raadgever worden voor onze kinderen.
Liliane
Psycholoog NIP
Orthopedagoog
Gecertificeerd Arbeids-
Gecertificeerd Management Consultant CMC
Vragen en reacties kunt u mailen via Centrum ABL.
¹Bronvermeldingen:
Oatley, K. & Jenkins, J.M. (1996). Understanding emotions. Cambridge, MA: Blackwell publishers
www.centrum-
